ከሳዑዲ ወደ ኢትዮጵያ ሀዋላ፦ የexchange ቤቱ ፈቃድና በሕግ የሚሰጥዎት መብቶች

በሳዑዲ ዓረቢያ የሚሠሩ ኢትዮጵያውያን ሀዋላ ከመላካቸው በፊት በብዛት የሚጠይቁት «ይህ exchange ቤት አስተማማኝ ነው?» የሚል ነው። መልሱ በወሬ ወይም በጓደኛ ምክር አይገኝም። በሁለቱም አገሮች ማለትም በሳዑዲ ማዕከላዊ ባንክ (SAMA) እና በኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ (NBE) በኩል ይፋ በሆኑ ደንቦች ውስጥ ይገኛል። ሁለቱም ደንቦች ማንኛውም ላኪ ካውንተር ላይ ቆሞ ሊፈትሻቸው የሚችሉ ተጨባጭ ነጥቦችን ይዘዋል።

ምስል፦ National Bank of Ethiopia — Money Remittance Transfer Agencies ገጽ። ገጹ የፈቃድ ዝርዝሩ እንደ August 7, 2026 መዘጋጀቱን ያሳያል፤ የተፈተሸበት ቀን 2026-09-16።

በሳዑዲ በኩል፦ ሁሉም exchange ቤት ሀዋላ መላክ አይችልም

የሳዑዲ ማዕከላዊ ባንክ የሚያስተዳድረው ደንብ Rules Regulating Money Changing Business, No. 4686 ነው። በSAMA Rulebook ላይ የወጣበት ቀን 11/7/2020 ሲሆን ሁኔታው In-Force ተብሎ ተመዝግቧል።

በዚህ ደንብ ውስጥ ገንዘብ መላክ ራሱን የቻለ የፈቃድ ተግባር ነው። አንቀጽ 14 (12) «For Money Changers licensed to conduct money transfers inside and outside the Kingdom» ብሎ ይጀምራል፤ ይህ ማለት በሳዑዲ ያለ ሁሉም exchange ቤት የሀዋላ ፈቃድ አለው ማለት አይደለም። አንዳንዶቹ ምንዛሬ መግዛትና መሸጥ ብቻ ነው የተፈቀደላቸው። ስለዚህ «ገንዘብ እንልክልሃለን» የሚል ንግግር ብቻውን ማረጋገጫ አይደለም።

ምስል፦ SAMA Rulebook — Rules Regulating Money Changing Business፣ አንቀጽ 14 የMoney Changer ግዴታዎች። የተፈተሸበት ቀን 2026-09-16።

ካውንተር ላይ ቆመው የሚፈትሹት አራት ነገር

የአንቀጽ 14 ግዴታዎች ውስጥ አራቱ በዓይንዎ የሚታዩ ናቸው፦

• ፈቃዱ ተሰቅሏል ወይ። ንዑስ ቁጥር 14 ፈቃዱ በዋናው መሥሪያ ቤትና በቅርንጫፎች «in a conspicuous place» እንዲቀመጥ ያስገድዳል። ግድግዳ ላይ የማይታይ ከሆነ ይጠይቁ።
• የፈቃድ ቁጥሩ በወረቀቱ ላይ አለ ወይ። ንዑስ ቁጥር 15 የተቋሙ ስም ከፈቃድ ቁጥሩ ጋር በሁሉም publications፣ correspondence እና statements ላይ አብሮ እንዲወጣ ይጠይቃል። ስለዚህ የሚሰጥዎት ደረሰኝ ላይ የፈቃድ ቁጥር መኖር አለበት።
• ራሱን «bank» ብሎ አይጠራም። ንዑስ ቁጥር 2 «bank» የሚለውን ቃል፣ ተዋጽኦዎቹንና ተመሳሳይ ቃላትን መጠቀም ይከለክላል፤ በምትኩ «money changing institution» ወይም «money changing company» መባል አለበት። ስያሜው ባንክ የሚመስል ከሆነ ጥርጣሬ ይኑርዎት።
• ያልተከፈለ ሀዋላ cover አለው ወይ። ንዑስ ቁጥር 12 የሀዋላ ፈቃድ ያለው ተቋም ትዕዛዙ እንደደረሰ ክፍያው እንዲፈጸም ላልተጠናቀቁ ሀዋላዎች ሁል ጊዜ full cover እንዲይዝ ያስገድዳል። ይህ ገንዘብዎ በመሃል የማይቀርበት ዋና ጥበቃ ነው።

በሳዑዲ ሕግ የሚሰጥዎት አምስት መብቶች

የደንቡ Section 4 ሙሉ በሙሉ ለCustomer Protection የተሰጠ ነው። አንቀጽ 25 ተቋሙ ቢያንስ ማሟላት ያለባቸውን አምስት ነጥቦች ይዘረዝራል።

ምስል፦ SAMA Rulebook — Section 4: Customer Protection፣ አንቀጽ 25። የተፈተሸበት ቀን 2026-09-16።

1. የደንበኛ መብቶች ማስታወቂያ ሰሌዳ በዋናው መሥሪያ ቤት፣ በቅርንጫፎችና በኤሌክትሮኒክ መድረኮች ለሕዝብ መቅረብ አለበት።
2. ለተፈጸመ እያንዳንዱ ግብይት ደረሰኝ መሰጠትና ቅጂው ለደንበኛው መድረስ አለበት። በSMS ወይም በnotification የሚላክ ኤሌክትሮኒክ ደረሰኝም ተቀባይነት አለው። ስለዚህ «ደረሰኝ የለም» የሚል መልስ ከደንቡ ውጭ ነው።
3. የምንዛሬ ተመን ሰሌዳ በዋናው መሥሪያ ቤት፣ በቅርንጫፎችና በኤሌክትሮኒክ መድረኮች በግልጽ መታየት አለበት። ተመኑ የሚነገርዎት በአፍ ብቻ ከሆነ ሰሌዳውን ይጠይቁ።
4. ቅሬታ የሚቀርብበት የተለየ መንገድ መኖርና ቅሬታው ከቀረበበት ቀን ጀምሮ ከሰባት (7) ቀን ባልበለጠ ጊዜ ውስጥ መታየት አለበት። ደንቡ ተጨማሪ ነገርም ይላል፦ ስምምነት ካልተደረሰ ደንበኛው ወደ SAMA መሄድ እንደሚችል ተቋሙ ማሳወቅ አለበት።
5. የደንበኛ መረጃ ጥበቃ፤ መረጃዎ ያለSAMA ቅድመ ፈቃድ ለሦስተኛ ወገን መሰጠት የለበትም።

እነዚህን እንደ ምኞት ሳይሆን እንደ ግዴታ ይያዙ። ደረሰኝ ካልተሰጠዎት ወይም ተመኑ የትም ካልተጻፈ፣ ይህ ራሱ በደንቡ መሠረት የቅሬታ ምክንያት ነው።

በኢትዮጵያ በኩል፦ ከፋዩ ተቋም በNBE ዝርዝር ውስጥ መሆን አለበት

ገንዘቡ የሚደርሰው ጫፍም እኩል አስፈላጊ ነው። NBE በMoney Remittance Transfer Agencies ገጹ ላይ ፈቃድ የሌለው የሀዋላ አገልግሎት መስጠትም ሆነ መጠቀም በኢትዮጵያ ሕግ ሕገወጥ እና የሚያስቀጣ መሆኑን ይገልጻል። ገጹ በተጨማሪ ሕዝቡ ገንዘብ የሚልከው በፈቃድ በተሰጣቸው ተቋማት በኩል ብቻ እንዲሆን አጥብቆ ያሳስባል።

ገጹ ላይ የወጣው ኦፊሴላዊ ዝርዝር እንደ August 7, 2026 የተዘጋጀ ነው። ስለዚህ የተቀባዩ ባንክ ወይም ተቋም በዚያ ዝርዝር ውስጥ መኖሩን ከመላክዎ በፊት ያረጋግጡ። ቤተሰብዎ የሚጠቀመው ተቋም በዝርዝሩ ውስጥ ከሌለ፣ ገንዘቡ የሚሄድበትን መንገድ እንደገና ያስቡበት።

ጥርጣሬ ካለዎት ወይም አጠራጣሪ የሀዋላ እንቅስቃሴ ሪፖርት ማድረግ ከፈለጉ፣ NBE በዚሁ ገጽ ላይ [email protected] የሚል የኢሜይል አድራሻና 6230 የሚል የስልክ መስመር ያቀርባል።

ችግር ሲፈጠር የሚከተሉት ቅደም ተከተል

ሀዋላው ካልደረሰ ወይም መጠኑ ከተቀነሰ፣ ሁለተኛ ጊዜ አይላኩ። ቅደም ተከተሉ ይህ ነው፦

1. በሳዑዲ ወደላኩበት ተቋም ቅሬታ በጽሑፍ ያቅርቡ፤ የreference ቁጥር ይጠይቁ። በአንቀጽ 25 መሠረት ከሰባት ቀን በላይ ሊወስድ አይገባም።
2. በዚያ ጊዜ ውስጥ መልስ ካላገኙ ወይም ስምምነት ካልተደረሰ፣ ደንቡ እንደሚለው ጉዳዩን ወደ SAMA ማቅረብ ይችላሉ።
3. ችግሩ በኢትዮጵያ በኩል በሚከፍለው ተቋም ላይ ከሆነ፣ ተቀባዩ ወደዚያ ተቋም ቅሬታ እንዲያቀርብ ያድርጉ፤ ከዚያ ወደ NBE complaint office ይሂዱ።

ደረሰኝ፣ የተመን ማስረጃ፣ reference ቁጥር እና የደብዳቤ ልውውጥ ሁሉ ያስቀምጡ። ያለ እነዚህ ማስረጃዎች ቅሬታ ማቅረብ ከባድ ይሆናል።

ተመኑን ለብቻው ይፈትሹ

የፈቃድ ማረጋገጫ ገንዘብዎ እንዳይጠፋ ይጠብቃል፤ ግን ጥሩ ተመን አያረጋግጥልዎትም። የተጠየቁትን ክፍያ እና የተሰጠዎትን ተመን ለየብቻ አስልተው የተቀባዩን የመጨረሻ ETB ያወዳድሩ። ይህን እንዴት እንደሚሠሩ የNBE አመላካች ተመንና የባንክ ተመን ንጽጽር ላይ በዝርዝር ተብራርቷል።

በሌሎች የግልፍ አገሮችም የሚልኩ ከሆነ፣ ከሳዑዲ፣ UAE ወይም ኳታር ወደ ኢትዮጵያ የመላክ ማረጋገጫ ዝርዝር አጠቃላይ ደረጃዎቹን ይሸፍናል።

«ቤት ውስጥ ETB እከፍላለሁ» የሚል ስምምነት

በሳዑዲ ያለ ሰው ሪያል ተቀብሎ በኢትዮጵያ ያለ ሌላ ሰው ብር የሚከፍልበት የግል ዝግጅት ርካሽ ሊመስል ይችላል። ነገር ግን ደረሰኝ የለውም፣ የፈቃድ ቁጥር የለውም፣ ቅሬታ የሚቀርብበት አካል የለውም፣ እና በNBE መግለጫ መሠረት ሕገወጥ ነው። ገንዘቡ ካልደረሰ የሚጠይቁት አካል አይኖርም። የማስመሰያ ምልክቶቹን ሕገወጥ hawala እና የማስመሰል መልዕክቶች መለያ ምልክቶች ላይ ይመልከቱ።

እንዲሁም USDT ወይም ሌላ ክሪፕቶ ለቤተሰብ መላክ የሕጋዊ ሀዋላ ምትክ አይደለም። የኢትዮጵያ የሀዋላ ደንብ የሚመለከተው ፈቃድ በተሰጣቸው ተቋማት የሚያልፍ ገንዘብን ነው።

ምንጮች

• SAMA Rulebook — Rules Regulating Money Changing Business (No. 4686)
• National Bank of Ethiopia — Money Remittance Transfer Agencies

የSAMA ደንብና የNBE ገጽ የተፈተሹት 2026-09-16 ነው። ተመን፣ ክፍያ እና የፈቃድ ዝርዝር በየጊዜው ስለሚቀየሩ በሚልኩበት ቀን እንደገና ይፈትሹ።