ጥሬ ዶላር በሕጋዊ መንገድ የት ይመነዘራል? በNBE የተፈቀዱ 15 ገለልተኛ የውጭ ምንዛሪ ቢሮዎች

ከውጭ አገር ተመልሰው ጥሬ ዶላር ወይም ዩሮ ይዘው ሲገቡ፣ ወይም ቤተሰብዎ ጥሬ የውጭ ገንዘብ ተቀብሎ ወደ ብር መቀየር ሲፈልግ፣ የመጀመሪያው ጥያቄ «የት ልመንዝረው?» የሚል ነው። ከ2024 ጀምሮ ከባንክ ውጪ የሆኑ ገለልተኛ የውጭ ምንዛሪ ቢሮዎች (Independent Forex Bureaus) በሕጋዊ መንገድ ይህን አገልግሎት መስጠት ጀምረዋል። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ (NBE) ፈቃድ የሰጣቸውን ቢሮዎች ዝርዝር በድረ ገጹ ላይ ያሳትማል — እስከ 2026-10-06 ድረስ በዝርዝሩ ላይ 15 ቢሮዎች ይገኛሉ።

ይህ ጽሑፍ ዝርዝሩን እንዴት እንደሚያነቡት፣ እነዚህ ቢሮዎች በሕግ ምን ማድረግ እንደሚችሉና ምን ማድረግ እንደማይችሉ፣ እንዲሁም በየካቲት 2026 የተቀየረውን የጉምሩክ ዴክላራሲዮን ደንብ ያብራራል።

ገለልተኛ የውጭ ምንዛሪ ቢሮ ምን ይሠራል? ምን አይሠራም?

NBE በጥቅምት 2 ቀን 2024 ባወጣው መግለጫ ላይ የእነዚህን ቢሮዎች የሥራ ወሰን በግልጽ አስቀምጧል። በመግለጫው የእንግሊዝኛ ቅጂ ላይ «Foreign exchange bureaus are only authorized to engage in the buying and selling of cash notes and are not authorized to operate in other segments of the forex market» ይላል። በአማርኛው ቅጂ ደግሞ ግዥውም ሆነ ሽያጩ «ወዲያውኑ የሚፈጸም (spot transaction) ብቻ ይሆናል» በማለት ያስቀምጠዋል።

ለሀዋላ ተቀባዮች ይህ የሚያሳየው ዋና ነጥብ አንድ ነው፦ የውጭ ምንዛሪ ቢሮ የሀዋላ መክፈያ ነጥብ አይደለም። ከውጭ የተላከ ሀዋላ የሚከፈለው በባንክ ወይም ፈቃድ ባለው የገንዘብ ማስተላለፊያ ወኪል (MTA) በኩል ነው። የምንዛሪ ቢሮ የሚቀበለው ቀድሞ በእጅዎ ያለን ጥሬ የውጭ ገንዘብ ብቻ ነው። ሀዋላውን የት መቀበል እንዳለብዎ ለመወሰን ባንክ፣ ሞባይል ዋሌት ወይስ ጥሬ ገንዘብ የሚለውን ንጽጽር ይመልከቱ።

በዚያው መግለጫ መሠረት ቢሮዎቹ ለተጓዦች ጥሬ የውጭ ገንዘብ መሸጥ የሚችሉት ተፈላጊ የጉዞ ሰነድ ሲቀርብ ነው፦ ለግል ጉዞ እስከ 5,000 የአሜሪካን ዶላር፣ ለንግድ ጉዞ እስከ 10,000 የአሜሪካን ዶላር። እነዚህ አኃዞች ከ2024 መግለጫ የተወሰዱ ናቸው፤ ከመሄድዎ በፊት በስልክ ማረጋገጥ ይመከራል።

በNBE ዝርዝር ላይ ያሉት 15ቱ ቢሮዎች

ከታች ያለው ሠንጠረዥ በNBE የ«Independent Forex Bureaus» ገጽ ላይ እስከ 2026-10-06 ድረስ የሚታዩትን ግቤቶች ይዟል።

ዝርዝሩን ሲያነቡ ሦስት ነገሮች ይስተዋሉ፦

• የፈቃድ ቁጥሮቹ ከ01/2024 እስከ 16/2026 ይሄዳሉ፤ ነገር ግን ገጹ ላይ የሚታዩት 15 ግቤቶች ብቻ ናቸው። ቁጥር 15 ያለው ግቤት በገጹ ላይ የለም።
• የ«Status» መስኩ ለአብዛኞቹ «Operational» ይላል፤ ለDBH፣ ለGlobal እና ለSibrat ግን ባዶ ሆኖ ይታያል። ባዶ መሆኑ ራሱ «ተዘግቷል» ማለት አይደለም — ነገር ግን ከእነዚህ ሦስቱ ጋር ከመገበያየትዎ በፊት በስልክ ማረጋገጥ ተገቢ ነው።
• የድረ ገጽ መስኩ ለ15ቱም «Unknown» ይላል። ስለዚህ «ኦፊሴላዊ ድረ ገጽ አለው» የሚለው ነገር የፈቃድ ማረጋገጫ ሊሆን አይችልም፤ ብቸኛው ማረጋገጫ የNBE ገጽና በገጹ ላይ የሰፈረው ስልክ ነው።

የንግድ ስም ከፈቃድ ስም ጋር ላይገጥም እንደሚችል ያስታውሱ። በ2024 መግለጫ ላይ ፈቃድ ከተሰጣቸው አምስት ኩባንያዎች መካከል «Dugda Fidelity Investment PLC» ይገኝበታል፤ በNBE ዝርዝር ላይ ግን በዚያ ስም የተመዘገበ ግቤት የለም። በዚያ ተከታታይ ቁጥር ውስጥ ያለው ግቤት DFI/IFB/03/2024 የተሰኘው «FOUR X Forex Bureau» ነው። ስለዚህ በመስኮቱ ላይ የሚያዩት ስም ከNBE ዝርዝር ጋር ካልተገጣጠመ፣ ፈቃዱን በቁጥሩ ያመሳክሩ።

በየካቲት 2026 የተቀየረው፦ ከ10 ሺህ ዶላር በላይ የጉምሩክ ዴክላራሲዮን አይጠየቅም

በ2024 መግለጫ መሠረት ቢሮዎቹ ያለ ጉምሩክ ዴክላራሲዮን እስከ 10,000 ዶላር መግዛት ይችሉ ነበር፤ ከዚያ በላይ ለሆነ መጠን ዴክላራሲዮን ይጠየቅ ነበር። ይህ በመመሪያ ቁጥር FXD/04/2026 ተቀይሯል።

በመመሪያው ንኡስ አንቀጽ 3.13 ላይ እንደሰፈረው፣ የFXD/01/2024 ንኡስ አንቀጽ 22.7 እና 22.8 ተሻሽለው «For amounts exceeding USD 10,000 or other equivalent currencies, the customs declaration requirement for foreign currency needed for FX exchange at forex bureaus, depositing to FX account, and border entry is removed» ይላሉ። መመሪያው የካቲት 12 ቀን 2026 ሥራ ላይ ውሏል።

ተመሳሳይ መመሪያ በንኡስ አንቀጽ 3.16 ላይ አዲስ ነገር ጨምሯል፦ ቢሮዎቹ ለቪዛ ክፍያ፣ ለኢሚግሬሽን ክፍያና ለፈቃድ ክፍያ የሚውል ጥሬ የውጭ ገንዘብ መሸጥ ይችላሉ — ነገር ግን የክፍያውን ማስረጃ ሲያቀርቡ ብቻ።

ገንዘቡን በጥሬው ከመመንዘር ይልቅ በውጭ ምንዛሪ ሂሳብ ውስጥ ማስቀመጥ የሚሻልዎት ከሆነ፣ በኢትዮጵያ የውጭ ምንዛሬ ሂሳብ የመክፈቻ ደንቦችን ይመልከቱ።

ከመመንዘርዎ በፊት የሚያረጋግጧቸው አምስት ነገሮች

1. የፈቃድ ቁጥሩ፦ በመስኮቱ ላይ የተለጠፈው የፈቃድ ቁጥር ከNBE ገጽ ላይ ካለው ጋር ይገጥማል? ስሙ ብቻውን በቂ አይደለም።
2. የተለጠፈ ተመን፦ NBE እንደሚለው ቢሮዎቹ የመግዣና የመሸጫ ተመናቸውን በሥራ ቦታቸው ላይ በግልጽ ማሳየት ይጠበቅባቸዋል። የተለጠፈ ተመን የሌለው ቦታ ራሱ የመጀመሪያው ማስጠንቀቂያ ነው።
3. ደረሰኝ፦ ደንበኞች ለሁሉም የጥሬ ገንዘብ ግብይቶች ደረሰኝ የማግኘት መብት አላቸው። ደረሰኝ ካልተሰጠዎት ግብይቱን አያድርጉ።
4. ወዲያውኑ መፈጸሙ፦ ግብይቱ spot ብቻ ነው። «ነገ ና፣ ዛሬ ገንዘብ የለኝም» የሚል ቀጠሮ ከሕጉ ጋር አይሄድም።
5. ከባንክ ተመን ጋር ማነጻጸር፦ የቢሮው ተመን ከባንክ ተመን የተሻለ ላይሆን ይችላል። ልዩነቱን ለማስላት የNBE አመላካች ተመንና የባንክ ተመን ንጽጽርን ይጠቀሙ።

ቢሮው በዝርዝሩ ላይ ከሌለ

ስሙም ሆነ የፈቃድ ቁጥሩ በNBE ገጽ ላይ ከሌለ፣ ያ ቦታ ፈቃድ የሌለው ነው። ፈቃድ ከሌለው አካል ጋር የሚደረግ የውጭ ምንዛሪ ግብይት ሕገወጥ ከመሆኑም በላይ፣ ገንዘብዎ ቢወሰድ የሚከላከልልዎ ሕጋዊ መንገድ የለም። የሕገወጥ ደላላዎችን ምልክቶች በሕገወጥ hawala ላይ ባለው ዝርዝር ይመልከቱ።

ፈቃድ ባለው ተቋም ላይ ቅሬታ ካለዎት ደግሞ፣ አቤቱታው የሚቀርብበት መንገድና የሚጠየቁት ሰነዶች ሀዋላ ሲበላሽ አቤቱታ የት እንደሚቀርብ በሚያብራራው ጽሑፍ ላይ ተዘርዝረዋል።

ተደጋጋሚ ጥያቄዎች

ከውጭ የተላከልኝን ሀዋላ በምንዛሪ ቢሮ መቀበል እችላለሁ?

አይቻልም። NBE እንዳስቀመጠው ቢሮዎቹ የተፈቀደላቸው ጥሬ የውጭ ገንዘብ መግዛትና መሸጥ ብቻ ነው። ሀዋላ የሚከፈለው በባንክ ወይም ፈቃድ ባለው የገንዘብ ማስተላለፊያ ወኪል በኩል ነው።

ለጉዞ ዶላር ከእነዚህ ቢሮዎች መግዛት እችላለሁ?

አዎ፤ ተፈላጊ የጉዞ ሰነድ ሲያቀርቡ። በNBE የ2024 መግለጫ መሠረት ለግል ጉዞ እስከ 5,000 ዶላር፣ ለንግድ ጉዞ እስከ 10,000 ዶላር።

ከ10 ሺህ ዶላር በላይ ለመመንዘር አሁንም የጉምሩክ ወረቀት ያስፈልጋል?

በFXD/04/2026 ንኡስ አንቀጽ 3.13 መሠረት ይህ መስፈርት ተነስቷል። ሆኖም ቢሮዎቹ ለራሳቸው የKYC አሠራር ተጨማሪ ሰነድ ሊጠይቁ ስለሚችሉ፣ ከመሄድዎ በፊት በስልክ ይጠይቁ።

ምንጮች

• NBE — Independent Forex Bureaus (የ15ቱ ቢሮዎች ዝርዝር)
• NBE — የጥቅምት 2 ቀን 2024 መግለጫ፣ አማርኛ ቅጂ
• NBE — NBE Grants Operational Licenses To Five Non-Bank Forex Bureaus (English)
• NBE — Directive No. FXD/04/2026 (PDF)
• NBE — Notice on Relaxation of Foreign Exchange Directives (FXD/01/2024)

ከላይ ያሉት አኃዞችና ዝርዝር እስከ 2026-10-06 ድረስ ባሉት ኦፊሴላዊ ገጾች ላይ የተመሠረቱ ናቸው። NBE ዝርዝሩን በማንኛውም ጊዜ ሊያዘምነው ስለሚችል፣ ከመመንዘርዎ በፊት የNBE ገጽን በቀጥታ ይክፈቱ።