रेमिट्यान्स कम्पनीको NRB इजाजत कसरी जाँच्ने?

विदेशबाट नेपाल पैसा पठाउँदा सेवा सस्तो वा छिटो देखिनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। रेमिट्यान्स कम्पनी NRB बाट इजाजतप्राप्त छ कि छैन भन्ने कुरा नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) को पछिल्लो आधिकारिक सूचीमा जाँच्नुपर्छ। सूचीमा नाम नभएको स्थानीय एजेन्ट, व्यक्तिगत बैंक खाता वा सामाजिक सञ्जालको सम्पर्कलाई ‘रेमिट्यान्स सेवा’ मानेर पैसा पठाउनु जोखिमपूर्ण हुन्छ।

चित्र: NRB ले प्रकाशित गरेको १६ जुलाई २०२६ सम्मको इजाजतप्राप्त विदेशी विनिमय कारोबार गर्ने संस्थाहरूको सारांश। स्क्रिनसट २४ अगस्ट २०२६ मा जाँचिएको हो।

छोटो उत्तर

NRB को Foreign Exchange Management Department ले विदेशी विनिमय कारोबार गर्ने संस्थालाई इजाजत दिने, नियमन गर्ने, निरीक्षण गर्ने र सुपरिवेक्षण गर्ने काम गर्छ। विभागको अभिलेखमा प्रकाशित सबैभन्दा पछिल्लो इजाजतप्राप्त संस्थाहरूको सूची खोल्नुहोस् र त्यसको Remittance Bylaw खण्डमा सेवा प्रदायकको कानुनी नाम खोज्नुहोस्।

NRB ले १४ अगस्ट २०२६ मा प्रकाशित गरेको, १६ जुलाई २०२६ सम्मको स्थितिसहितको सूचीमा विप्रेषण विनियमावलीअन्तर्गत १९ वाणिज्य बैंक, ६ विकास बैंक र २३ गैर-बैंक रेमिट्यान्स कम्पनी छन्। यी संख्या प्रकाशनपछि बदलिन सक्छन्, त्यसैले पुरानो ब्लग, विज्ञापन वा एजेन्टको फोटोभन्दा NRB को नयाँ सूचीलाई प्राथमिकता दिनुहोस्।

१. सही सूची छान्नुहोस्

NRB को PDF मा विदेशी विनिमयसँग सम्बन्धित धेरै प्रकारका संस्था छन्। त्यसमा बैंक, होटल, ट्राभल एजेन्सी, मनी चेन्जर र रेमिट्यान्स कम्पनी अलग-अलग नियमअन्तर्गत राखिएका छन्। पैसा विदेशबाट नेपाल पठाउने सेवा जाँच्दा केवल नाम PDF मा देखियो भनेर पुग्दैन; नाम ‘Licensed as per Nepal Rastra Bank Remittance Bylaw, 2079’ अन्तर्गत हुनुपर्छ।

• वाणिज्य बैंकका लागि खण्ड 3.1.1 हेर्नुहोस्।
• विकास बैंकका लागि खण्ड 3.1.2 हेर्नुहोस्।
• गैर-बैंक रेमिट्यान्स कम्पनीका लागि खण्ड 3.2 हेर्नुहोस्।

मनी चेन्जरको इजाजतले स्वतः अन्तर्राष्ट्रिय रेमिट्यान्स सञ्चालन गर्ने अधिकार प्रमाणित गर्दैन। त्यस्तै, भुक्तानी सेवा प्रदायक वा वालेटको छुट्टै सूचीमा नाम हुनु र रेमिट्यान्स इजाजत हुनु एउटै कुरा होइन। वालेटमा रकम आउने व्यवस्था भए पनि वास्तविक रेमिट्यान्स कम्पनी र नेपालतर्फको आधिकारिक payout partner छुट्टै जाँच्नुहोस्।

२. ब्रान्ड होइन, कानुनी नाम मिलाउनुहोस्

एप, वेबसाइट वा पसलमा देखिने ब्रान्ड नाम र NRB सूचीमा भएको कम्पनीको कानुनी नाम फरक हुन सक्छ। सेवा प्रदायकसँग यी विवरण लिखित रूपमा माग्नुहोस्:

1. नेपालतर्फ रकम भुक्तानी गर्ने कम्पनी वा बैंकको पूरा कानुनी नाम।
2. NRB सूचीमा देखिएको ठेगाना।
3. इजाजतपत्रको म्याद सकिने मिति।
4. विदेशतर्फ पैसा स्वीकार गर्ने कम्पनीको कानुनी नाम र त्यहाँको नियामक दर्ता।
5. कारोबार नम्बर वा reference number दिने आधिकारिक रसिद।

PDF मा पुरानो नाम, प्राप्ति वा नाम परिवर्तनको विवरण देखिएमा विज्ञापनको नाम अनुमान गरेर नमिलाउनुहोस्। रकम पठाउनुअघि सेवा प्रदायकको सहायता केन्द्रबाट नयाँ र पुरानो नामको सम्बन्ध पुष्टि गर्ने कागजात वा आधिकारिक सूचना माग्नुहोस्।

३. म्याद र सूचीको मिति दुवै जाँच्नुहोस्

PDF को शीर्षकमा सूची कुन मितिसम्म अद्यावधिक छ भन्ने लेखिएको हुन्छ। प्रत्येक संस्थाको पङ्क्तिमा इजाजतपत्रको म्याद पनि हुन्छ। आजको मिति सूचीको cut-off वा इजाजतपत्र म्यादभन्दा पछाडि छ भने ‘पहिले सूचीमा थियो’ भन्ने आधारमा मात्र कारोबार नगर्नुहोस्; NRB को नयाँ प्रकाशन वा Foreign Exchange Management Department बाट हालको स्थिति पुष्टि गर्नुहोस्।

NRB को सूचीमा म्याद सकिएपछि निश्चित अवधिभित्र जरिवानासहित नवीकरण हुन सक्ने कानुनी व्यवस्था उल्लेख छ। त्यसैले म्याद कटेको पङ्क्तिलाई आफैं सक्रिय वा निष्क्रिय घोषणा गर्नु ठीक हुँदैन। स्पष्ट पुष्टि नआएसम्म अर्को हाल-सक्रिय सेवा रोज्नु सुरक्षित हुन्छ।

४. एजेन्ट र भुक्तानी खाता छुट्टै जाँच्नुहोस्

कुनै पसल वा व्यक्तिले प्रसिद्ध कम्पनीको लोगो प्रयोग गरेको भरमा त्यो आधिकारिक एजेन्ट हुँदैन। कम्पनीको आधिकारिक वेबसाइट वा सहायता केन्द्रबाट एजेन्टको नाम, शाखा, ठेगाना र सम्पर्क मिलाउनुहोस्।

यी अवस्थामा पैसा नरोक्नुहोस्, नपठाउनुहोस्:

• कम्पनीको नाममा हुनुपर्ने रकम व्यक्तिगत बैंक खाता वा व्यक्तिगत वालेटमा मागिएको छ।
• रसिद वा reference number नदिने भनिएको छ।
• ‘कर’, ‘release fee’ वा ‘unlock fee’ पहिले पठाएपछि मात्र रकम खुल्ने दाबी छ।
• सम्पर्कको एकमात्र माध्यम WhatsApp, Telegram वा व्यक्तिगत सामाजिक सञ्जाल खाता हो।
• NRB सूचीमा भएको कानुनी नाम र एजेन्टले दिएको नाम मिल्दैन।

थप जोखिम संकेतका लागि नक्कली रेमिट्यान्स एजेन्ट र अनलाइन ठगी चिन्न ९ संकेत हेर्नुहोस्।

५. पठाउनुअघि अन्तिम NPR र रसिद जाँच्नुहोस्

इजाजतप्राप्त हुनु न्यूनतम सुरक्षा जाँच हो; त्यसले सेवा सधैं सस्तो हुन्छ भन्ने ग्यारेन्टी गर्दैन। पैसा तिर्नुअघि एउटै समयमा कम्तीमा दुई सेवाबाट लिखित quote लिनुहोस् र यी कुरा तुलना गर्नुहोस्:

• पठाउने रकम र प्रयोग गरिएको मुद्रा।
• पठाउने शुल्क, कार्ड वा बैंक शुल्क र नेपालतर्फको सम्भावित शुल्क।
• प्रयोग गरिएको विनिमय दर।
• प्राप्तकर्ताले पाउने निश्चित अन्तिम NPR।
• अनुमानित उपलब्ध हुने समय र payout method।
• रद्द, फिर्ता र नाम सच्याउने नियम।

शुल्क मात्र होइन, प्राप्तकर्ताले पाउने रकम तुलना गर्ने विस्तृत विधि विदेशबाट नेपाल पैसा पठाउने कानुनी र कम लागतका उपाय मा छ। कारोबार पूरा भएपछि quote, रसिद, reference number, प्राप्तकर्ताको सही नाम र सेवा प्रदायकसँग भएका सन्देश सुरक्षित राख्नुहोस्।

समस्या आएमा उजुरी कसरी गर्ने?

पहिले सेवा प्रदायकको आधिकारिक शिकायत वा ग्राहक सहायता माध्यममा उजुरी दर्ता गर्नुहोस्। उजुरी नम्बर, कारोबार reference, मिति, रकम, पठाउने र प्राप्त गर्ने नाम, रसिद तथा उत्तरको प्रतिलिपि राख्नुहोस्। नाम नमिलेको, रकम ढिलो भएको वा फिर्ता आएको अवस्थामा रेमिट्यान्स ढिलाइ र विवरण नमिलेको समाधान गाइड को चरणहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ।

सम्बन्धित संस्थाबाट समाधान नभएपछि NRB को Grievance Management System मा ‘Remittance Companies’ सेवा प्रकार छान्न सकिन्छ। उक्त फारामले पहिले सम्बन्धित वित्तीय सेवा प्रदायकमा उजुरी गरेको हो कि होइन भनेर सोध्छ, त्यसैले पहिलो उजुरीको प्रमाण महत्त्वपूर्ण हुन्छ। शंकास्पद ठगीमा थप पैसा नपठाई बैंक वा वालेटलाई तुरुन्त जानकारी दिनुहोस् र प्रमाण सुरक्षित राख्नुहोस्।

एक मिनेटको जाँच सूची

पैसा पठाउने बटन थिच्नुअघि यी सात प्रश्नको उत्तर ‘हो’ हुनुपर्छ:

• मैले NRB को पछिल्लो सूची खोलेँ।
• नाम Remittance Bylaw खण्डमै भेटियो।
• कानुनी नाम, ठेगाना र इजाजतपत्र म्याद मिल्यो।
• नेपालतर्फको payout partner आधिकारिक रूपमा पुष्टि भयो।
• विदेशतर्फ पैसा लिने संस्थाको स्थानीय नियामक दर्ता पनि जाँचियो।
• quote मा शुल्क, दर र अन्तिम NPR स्पष्ट छ।
• रसिद, reference number र उजुरी माध्यम उपलब्ध छन्।

यीमध्ये कुनै उत्तर अस्पष्ट छ भने रकम नपठाई पहिले लिखित पुष्टि लिनुहोस्। ‘आजै पठाउनुपर्छ’ भन्ने दबाबभन्दा सही इजाजत, सही प्राप्तकर्ता विवरण र प्रमाणित भुक्तानी मार्ग महत्त्वपूर्ण छन्।

स्रोत जाँच मिति: २४ अगस्ट २०२६। नियम र सूची परिवर्तन हुन सक्छन्; कारोबारअघि NRB को नयाँ प्रकाशन र पठाउने देशको सम्बन्धित नियामक अभिलेख पुनः जाँच्नुहोस्।

Binance को आधिकारिक दर्ता पृष्ठ（कोड BN6987）। पृष्ठमा ट्रेडिङ क्यासब्याक अधिकतम २०% सम्म लेखिएको हुन्छ; वास्तविक दर त्यति बेला देखिने अनुसार। हामीले कमिसन पाउन सक्छौं।