नियम र सुरक्षा
विदेशबाट फर्किँदा कति नगद ल्याउन पाइन्छ? भन्सार घोषणाविना USD ५,००० र भारु २५,००० को सीमा
करार सकिएर घर फर्कँदा कति नगद बोक्न मिल्छ? नेपाल राष्ट्र बैंकको २०८३/०४/०७ को सूचनाअनुसार USD ५,००० सम्म भन्सार घोषणाविना ल्याउन सकिन्छ; त्योभन्दा बढीमा घोषणा गरी प्रमाणित गराउनुपर्छ। भारतीय नोटका लागि प्रतिव्यक्ति भारु २५,००० को छुट्टै सीमा छ।
करार सकिएर वा चाडपर्वमा घर फर्कँदा धेरै नेपालीले कमाइको केही भाग नगदै बोकेर ल्याउँछन्। विमानस्थलमा सबैभन्दा धेरै अलमल पार्ने प्रश्न पनि त्यही हो — कति रकमसम्म केही भन्नु नपर्ने, र कतिपछि भन्सारमा घोषणा गर्नैपर्ने?
नेपाल राष्ट्र बैंकले मिति २०८३/०४/०७ (सन् २०२६ जुलाई २३) मा यसै विषयको सूचना पुनः प्रकाशन गरेको छ। तलका अंकहरू सोही सूचना र सँगै जारी भएको परिपत्रमा जे लेखिएको छ, त्यति मात्र हुन्।
भन्सार घोषणाविना कति नगद ल्याउन पाइन्छ?
सूचनाअनुसार नेपाली वा विदेशी नागरिकले नगद विदेशी मुद्रा अमेरिकी डलर ५,००० सम्म भन्सार घोषणाविना नेपाल भित्र्याउन सक्छन्। सूचनाले यो सीमा तीन अवस्थामा छुट्याएर लेखेको छ:
- अमेरिकी डलरमा बोक्दा — USD ५,००० सम्म।
- भारतीय रुपैयाँमा बोक्दा — USD ५,००० बराबर हुन आउने भारतीय रुपैयाँसम्म।
- नेपाल राष्ट्र बैंकले विनिमय दर प्रकाशन नगर्ने अन्य विदेशी मुद्रामा बोक्दा — त्यसमा पनि USD ५,००० बराबरसम्म।
यति रकमभन्दा बढी बोकेको अवस्थामा भने भन्सार घोषणा गरी प्रमाणित गराउनुपर्ने व्यवस्था छ। सूचनाले यसको कानुनी आधार विदेशी विनिमय (नियमित गर्ने) ऐन, २०१९ को दफा ५ र दफा १२, तथा सम्पत्ति शुद्धीकरण (मनी लाउन्डरिङ) निवारण ऐन, २०६४ को दफा २९क. लाई देखाएको छ।
यो सूचना नयाँ हो कि पुरानै?
सूचना आफैंले भनेको छ — यही विषयमा बैंकले पहिले मिति २०७५/०३/३२ र २०७५/१२/२६ मा सूचना प्रकाशन गरिसकेको थियो, र ती सूचनाबमोजिम नै गर्न/गराउन हुन भनेर यो सूचना पुनः प्रकाशन गरिएको हो। अर्थात् ५,००० डलरको सीमा यसपालि नयाँ बनेको होइन, दोहोर्याइएको हो।
एउटा कुरा भने फेरिएको छ: सूचनाको अन्तिम नोटमा यही विषयसँग सम्बन्धित मिति २०८२/०५/१० मा प्रकाशित सूचना खारेज गरिएको उल्लेख छ। विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभागको सूचना सूचीमा ती दुवै प्रविष्टि सँगै देखिन्छन् — पुरानो २०८२/०५/१० (सन् २०२५ अगस्ट २६) र पछिल्लो २०८३/०४/०७ (सन् २०२६ जुलाई २३)।
कसैले सन् २०२५ को समाचार वा पुरानै PDF देखाएर फरक कुरा भन्यो भने, सूची यसरी आफैं खोलेर पछिल्लो मिति कुन हो भनी हेर्न सकिन्छ।
भारतीय रुपैयाँको नियम छुट्टै छ
उही मिति २०८३/०४/०७ मा जारी इ.प्रा. परिपत्र संख्या १/२०८३-८४ ले एकीकृत परिपत्र–२०८२ को सम्बन्धित बुँदा संशोधन गरेको छ। भारतीय नोटका हकमा संशोधित व्यवस्था यस्तो छ:
- सन् २०१६ नोभेम्बर ९ सम्म चलनचल्तीमा रहेका भारु ५०० र १००० दरका नोट, र हाल भारतमा चलनचल्तीमा रहेको नयाँ भारु २००० दरको नोट — साथमा राख्न, ओसारपसार गर्न र कारोबार गर्न पाइने छैन।
- सन् २०१६ नोभेम्बर ९ देखि निष्कासन भई चलनचल्तीमा रहेका भारु २०० र ५०० दरका नोट — नेपाली वा भारतीय नागरिकले प्रतिव्यक्ति भारु २५,००० को सीमासम्म ल्याउन, लैजान तथा सटही गर्न सकिने।
- भारु १०० र सोभन्दा कम दरका भारतीय नोट तथा मुद्रा — प्रचलित व्यवस्थाबमोजिम ल्याउन, लैजान तथा सटही गर्न सकिने।
- नेपाली नागरिकले भारतीय रुपैयाँ भारतबाहेक अन्य मुलुकमा लैजान वा अन्य मुलुकबाट नेपाल ल्याउन पाइने छैन।
अन्तिम बुँदा खाडी, मलेसिया वा कोरियाबाट फर्कनेका लागि सिधै काम लाग्छ: त्यता कतै भारतीय रुपैयाँ साटेर नेपाल ल्याउने योजना बनाउनुहुँदैन।
यहाँ दुई फरक कुरा नजोडौं। ५,००० डलरको अंक भनेको भन्सार घोषणा चाहिने कि नचाहिने भन्ने सीमा हो। भारु २५,००० भनेको ती दरका नोट बोक्नै पाइने कि नपाइने भन्ने सीमा हो। भारतीय रुपैयाँ बोक्दा दुवै हेर्नुपर्छ।
नगदै ल्याउँदा के गुम्छ?
नगदमा पठाउने शुल्क लाग्दैन भन्ने सही हो, तर खर्च शून्य भने हुँदैन:
- सटही दर। काउन्टरमा साट्दा पाइने दर र राष्ट्र बैंकले प्रकाशन गर्ने दर उस्तै हुँदैनन्। कति फरक पर्छ भनी हेर्न आजको NRB दर कसरी पढ्ने मा दिइएको तरिका प्रयोग गर्न सकिन्छ।
- अभिलेख। बैंकमार्फत आएको रकमको प्रमाण रहन्छ, झोलामा आएकोको रहँदैन। ऋण, भिसा वा सम्पत्ति किन्दा आम्दानीको स्रोत देखाउनुपर्ने बेला यही कुराले फरक पार्छ — हेर्नुहोस् ठूलो रकम पठाउँदा चाहिने स्रोत कागजात।
- जोखिम। बाटोमा हराए वा चोरी भए फिर्ता पाउने सहज बाटो हुँदैन।
त्यसैले सानो रकम हातमा र बाँकी इजाजतप्राप्त माध्यमबाट — यो संयोजन प्रायः सुरक्षित हुन्छ।
ल्याएको नगद कहाँ साट्ने?
विदेशी मुद्रा सटही गर्ने काम इजाजतपत्र पाएका बैंक, वित्तीय संस्था र मुद्रा सटही व्यवसायीले मात्र गर्न पाउँछन्। सडकमा "राम्रो दर दिन्छु" भन्नेसँग साट्नु जोखिमपूर्ण छ। कुनै संस्थाको इजाजत छ कि छैन भनी हेर्ने तरिका रेमिट्यान्स कम्पनीको NRB इजाजत कसरी जाँच्ने मा दिइएको छ; सोही सूचीको ढाँचाबाट सटही व्यवसायी पनि खोज्न सकिन्छ। साट्दा रसिद लिनुहोस् — पछि स्रोत देखाउनुपर्दा काम लाग्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
श्रीमान्-श्रीमती दुवैले अलग-अलग ५,००० डलर ल्याउन मिल्छ?
सूचनाले भारतीय नोटको हकमा मात्र "प्रतिव्यक्ति" शब्द प्रयोग गरेको छ; डलरको ५,००० को हकमा त्यो शब्द लेखिएको छैन। त्यसैले यो आफैं अनुमान नगरी उड्नुअघि भन्सार कार्यालयमा सोध्नु उपयुक्त हुन्छ।
५,००० डलरभन्दा बढी भयो भने के हुन्छ?
सूचनाले "भन्सार घोषणा गरी प्रमाणित गराउनुपर्ने" भनेको छ। घोषणा गर्नु आफैंमा गलत काम होइन — लुकाउनु समस्या हो। प्रमाणपत्रको ढाँचा वा सो रकम पछि बाहिर लैजाने प्रक्रियाबारे सूचनामा केही उल्लेख छैन, त्यो भन्सार कार्यालयमै सोध्नुपर्छ।
घोषणा नगरी बढी रकम लुकाए कति जरिवाना लाग्छ?
सूचनामा जरिवानाको अंक तोकिएको छैन। यसले कानुनी आधार मात्र देखाएको छ — विदेशी विनिमय (नियमित गर्ने) ऐन, २०१९ र सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐन, २०६४।
घरबाट कसैले भारु पठाइदिन्छु भन्छ, लिने कि नलिने?
भारतबाहेकको मुलुकबाट भारतीय रुपैयाँ नेपाल ल्याउन पाइँदैन भनी परिपत्रमै लेखिएको छ। त्यस्तो प्रस्ताव आए मान्नुहुँदैन।
स्रोत
- नेपाल राष्ट्र बैंक — नगद विदेशी मुद्रा नेपालमा भित्र्याउने र नेपालबाट बाहिर लैजानेसम्बन्धी सूचना (२०८३/०४/०७)
- नेपाल राष्ट्र बैंक — इ.प्रा. परिपत्र १/२०८३-८४: एकीकृत परिपत्र–२०८२ मा संशोधन (भा.रू. सम्बन्धमा)
- नेपाल राष्ट्र बैंक — विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभाग, Notices
तथ्य जाँच मिति: २०२६-१०-२०। माथिका सबै अंक उल्लिखित आधिकारिक सूचना र परिपत्रबाट लिइएका हुन्। नियम परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले उड्नुअघि माथिको सूची एकपटक आफैं हेर्नुहोस्। यो लेखले कुनै कम्पनी वा सेवालाई सिफारिस गर्दैन।