आजको NRB विनिमय दर कसरी पढ्ने: एकाइ 100 को जाल र buy/sell को फरक

विदेशबाट घरमा पैसा पठाउनुअघि धेरैले नेपाल राष्ट्र बैंक (NRB) को विनिमय दर पृष्ठ खोल्छन्। तर त्यहाँ देखिने संख्या तपाईंलाई रेमिट्यान्स कम्पनीले दिने दर होइन — त्यो तुलना गर्ने आधार संख्या हो। यो लेखले तीन कुरा देखाउँछ: एकाइ (Unit) स्तम्भ नहेरी गुणन गर्दा कति ठूलो गल्ती हुन्छ, buy र sell को फरक किन महत्त्वपूर्ण छ, र आफूले पाएको दर आधारभन्दा कति तल छ भनेर आफैं कसरी निकाल्ने।

चित्र: NRB विनिमय दर पृष्ठको शीर्ष भाग; जाँच मिति २०२६-१०-१५।

एउटै पृष्ठमा दुईवटा फरक तालिका छन्

पहिलो तालिकाको शीर्षक Fixed By Nepal Rastra Bank हो र त्यहाँ भारतीय रुपैयाँ मात्र राखिएको छ। २०२६-१०-१५ मा INR को एकाइ 100, buy 160.00 र sell 160.15 थियो — अर्थात् 1 INR बराबर करिब 1.60 NPR। यो "fixed" भनिएको तालिका हो, त्यसैले यसलाई दैनिक बजार दरजस्तो नपढ्नुहोस्।

दोस्रो तालिका Open Market Exchange Rates हो र त्यहाँ USD, GBP, SAR, QAR, AED, MYR, KRW सहित २१ मुद्रा छन्। खाडी, मलेसिया, कोरिया वा बेलायतबाट पठाउनेलाई काम लाग्ने संख्या यही तालिकामा छ।

चित्र: शीर्षकमुनिको कोष्ठक "(For the purpose of Nepal Rastra Bank)" ध्यान दिनुहोस्; जाँच मिति २०२६-१०-१५।

एकाइ नहेरी गुणन गर्नु सबैभन्दा महँगो गल्ती

हरेक पङ्क्तिमा Unit स्तम्भ हुन्छ र त्यो सबै मुद्रामा 1 हुँदैन। २०२६-१०-१५ को तालिकामा जापानी येनको एकाइ 10, कोरियाली वोन र भारतीय रुपैयाँको एकाइ 100 थियो। यसलाई नदेखी सिधै गुणन गर्दा उत्तर दसौं वा सयौं गुणा बिग्रन्छ।

चित्र: JPY मा एकाइ 10 र KRW मा एकाइ 100; जाँच मिति २०२६-१०-१५।

सही सूत्र यस्तो हो: (तपाईंको रकम ÷ एकाइ) × दर। तीन उदाहरण, सबै २०२६-१०-१५ को buy दरमा:

1. कोरियाबाट 1,000,000 KRW — एकाइ 100, buy 11.38 → (1,000,000 ÷ 100) × 11.38 = 113,800 NPR। एकाइ बिर्सेर 1,000,000 × 11.38 गर्दा 1 करोड 13 लाखभन्दा बढी देखिन्छ, जुन 100 गुणा बढी हो।
2. जापानबाट 100,000 JPY — एकाइ 10, buy 9.59 → (100,000 ÷ 10) × 9.59 = 95,900 NPR। एकाइ छुटाउँदा 959,000 आउँछ, 10 गुणा बढी।
3. भारतबाट 10,000 INR — एकाइ 100, buy 160.00 → (10,000 ÷ 100) × 160.00 = 16,000 NPR।

USD, GBP, SAR, QAR, AED, MYR जस्ता मुद्रामा एकाइ 1 नै छ, त्यसैले ती पङ्क्तिमा सिधै गुणन गर्दा हुन्छ। तर पङ्क्ति फेरिँदा एकाइ पनि फेरिन सक्छ — हरेक पटक आफ्नै मुद्राको हारमा हेर्नुहोस्।

buy र sell: तपाईंलाई चाहिने संख्या कुन हो?

Buy भनेको बैंकले ग्राहकबाट विदेशी मुद्रा किन्ने दर हो। विदेशबाट पैसा आउँदा डलर, रियाल वा वोन नेपालमा किनिन्छ र नेपाली रुपैयाँ दिइन्छ — त्यसैले रेमिट्यान्स प्राप्त गर्ने अवस्थामा तुलनाको आधार buy हो। Sell चाहिँ विदेश जाँदा वा विदेशी मुद्रा किन्दा काम लाग्ने दर हो।

दुईबीचको फरक आफैंमा एउटा लागत हो। २०२६-१०-१५ को तालिकाबाट गणना गर्दा:

खुला बजारका मुद्रामा यो फरक करिब 0.35–0.42% को दायरामा छ, तर स्थिर दर भएको INR मा 0.09% मात्र छ। यति सानो फरक देख्दा "दर त उस्तै रहेछ" लाग्न सक्छ — वास्तविक लागत यसभन्दा धेरै माथि, रेमिट्यान्स कम्पनीले दिने दरमा लुक्छ।

NRB को दर तपाईंले पाउने दर होइन

यही पृष्ठको तल NRB आफैंले लेखेको छ: "Note: Under the present system the open market exchange rates quoted by different banks may differ." अर्थात् फरक बैंकले फरक दर उद्धृत गर्न सक्छन्। तालिकाको शीर्षकमुनि पनि "(For the purpose of Nepal Rastra Bank)" भनी किटिएको छ।

चित्र: NRB को आधिकारिक टिप्पणी; जाँच मिति २०२६-१०-१५।

त्यसैले कुनै एजेन्टले "NRB कै दर दिन्छु" भन्नु आफैंमा प्रमाण होइन। प्रमाण भनेको quote मा देखिने संख्या हो — र त्यो रसिदमा वा एपको स्क्रिनमा लेखिएको हुनुपर्छ।

आफूले पाएको दरमा कति घटेको छ भनेर निकाल्ने तरिका

सूत्र सिधा छ: (NRB buy − तपाईंलाई दिइएको दर) ÷ NRB buy × 100।

मानौँ कतारबाट 2,000 QAR पठाउँदा सेवाले 1 QAR = 41.00 NPR दिन्छ (यो उदाहरणका लागि राखिएको अङ्क हो, कुनै कम्पनीको वास्तविक प्रस्ताव होइन)। २०२६-१०-१५ को NRB buy 41.68 हो:

• आधारमा गणना: 2,000 × 41.68 = 83,360 NPR
• प्रस्तावित दरमा: 2,000 × 41.00 = 82,000 NPR
• फरक: 1,360 NPR, अर्थात् 1.63%

यो 1,360 रुपैयाँ कतै "शुल्क" भनेर लेखिँदैन, तर प्राप्तकर्ताको खातामा त्यति नै कम पुग्छ। त्यसैले दुई सेवा तुलना गर्दा शुल्क र दर दुवै एकैपटक टिप्नुपर्छ। यही तुलना चरणबद्ध रूपमा शून्य शुल्क रेमिट्यान्सको अन्तिम NPR तुलना मा गरिएको छ; यो लेखले त्यसको आधार संख्या कहाँबाट ल्याउने भन्ने मात्र हेर्छ।

दर कहिले अपडेट हुन्छ? शनिबार–आइतबारको जाल

NRB को सार्वजनिक दर API ले हरेक दिनको दरसँगै त्यो कहिले तयार भएको हो भन्ने समय पनि दिन्छ। २०२६ अक्टोबरका नमुना यस्ता छन्:

• मङ्गलबारदेखि शुक्रबारसम्मको दर अघिल्लो दिन दिउँसो करिब 3:50–4:00 बजे तयार हुन्छ। उदाहरण: २०२६-१०-१५ को दर २०२६-१०-१४ को 15:55 बजे।
• शनिबार र आइतबार दुवैको दर शुक्रबार दिउँसोकै सेट हो। उदाहरण: १०-१० र १०-११ दुवैको दर १०-०९ को 15:56 मा तयार भएको थियो, र संख्या पनि उस्तै।
• सोमबारको दर आइतबार बिहान अपडेट हुन्छ। उदाहरण: १०-१२ को दर १०-११ को 09:34 बजे।

यो आफैं जाँच्न पृष्ठको Select Date बाकसमा मिति हालेर Go थिच्नुहोस् र दुई मिति तुलना गर्नुहोस्। शनिबार पठाउँदा "आजको दर" भन्दै गरिएको प्रस्ताव वास्तवमा शुक्रबारकै आधारमा उभिएको हुन्छ।

बिदाको बेला दर मात्र होइन, भुक्तानी प्रणाली पनि रोकिन्छ — कुन दिन रकम बैंकसम्म पुग्दैन भन्ने दशैं–तिहारमा NCHL प्रणाली बिदा मा छुट्टै हेरिएको छ।

तीन दिनमै आधार कति सर्छ?

आधार संख्या स्थिर छैन। USD को buy दर २०२६-१०-१२ मा 154.48 थियो भने २०२६-१०-१५ मा 151.95 — तीन दिनमा 2.53 रुपैयाँ, अर्थात् 1.64% तल। 1,000 डलर पठाउँदा यो फरक 154,480 र 151,950 बीचको 2,530 NPR हुन आउँछ।

धेरै सेवाको शुल्क यसभन्दा कम हुन्छ। त्यसैले "कुन सेवा सस्तो" भन्नुअघि "कुन दिनको दर" भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। एउटै दिन, एउटै समयमा तीनवटा quote लिएर मात्र तुलना गर्नुहोस्।

quote लिनुअघि गर्ने तीन काम

1. NRB पृष्ठ खोलेर आफ्नो मुद्राको एकाइ र buy टिप्नुहोस्, मिति र समय पनि।
2. सेवाको quote मा देखिएको दर, शुल्क र अन्तिम NPR तीनै संख्या सँगै टिप्नुहोस्।
3. माथिको सूत्रले दरको फरक % निकाल्नुहोस्, अनि शुल्क जोडेर कुल लागत हेर्नुहोस्।

कम्पनी इजाजतप्राप्त हो कि होइन भन्ने पहिल्यै जाँच्नुपर्छ — त्यसको तरिका रेमिट्यान्स कम्पनीको NRB इजाजत कसरी जाँच्ने मा छ। दर वा रकम मिलेन भने NRB मा गुनासो दर्ता गर्ने प्रक्रिया पनि हेर्नुहोस्।

बारम्बार सोधिने प्रश्न

NRB को दरमै पैसा पाउन सकिन्छ?

पाउनै सकिँदैन भन्ने होइन, तर NRB आफैंले फरक बैंकले फरक दर उद्धृत गर्न सक्ने लेखेको छ। व्यवहारमा ग्राहकले पाउने दर प्रायः buy भन्दा केही तल हुन्छ।

रेमिट्यान्स पाउँदा buy हेर्ने कि sell?

buy। विदेशी मुद्रा नेपालमा किनिएर NPR दिइने भएकाले प्राप्तकर्ताको हिसाबमा buy नै आधार हो।

तालिकामा मेरो मुद्रा छैन भने?

Open Market तालिकामा २१ मुद्रा मात्र छन्। नभएको मुद्रामा सेवाले प्रायः USD हुँदै रूपान्तरण गर्छ, र त्यस्तो अवस्थामा दर दुई पटक लाग्ने भएकाले अन्तिम NPR अझ ध्यानपूर्वक हेर्नुपर्छ।

एकाइ 100 भएको वोन कसरी गणना गर्ने?

रकमलाई पहिले 100 ले भाग गर्नुहोस्, अनि मात्र दरले गुणन गर्नुहोस्। 1,000,000 KRW को हकमा (1,000,000 ÷ 100) × 11.38 = 113,800 NPR।

स्रोत

• Nepal Rastra Bank — Foreign Exchange Rate
• Nepal Rastra Bank — विनिमय दर API

तथ्य जाँच मिति: २०२६-१०-१५। सबै दर सोही दिनको NRB प्रकाशनबाट लिइएका हुन्; दर दैनिक परिवर्तन हुन्छ, त्यसैले पठाउनुअघि आफैं एकपटक हेर्नुहोस्। यो लेखले कुनै कम्पनीलाई सिफारिस गर्दैन।